MaviMelek
Hermes Kitap
"Sevilen kişi daima ve ebediyen hep bir yabancı, kenarda biri, bir seyircidir." Ara Bölge / William S. Burroughs

[Editör'den] | Hasan Uygun  William Seward Burroughs

"DEHANIN HÜKMETTİĞİ TEK AMERİKALI YAZAR"

Yeraltı edebiyatının kült isimlerine sık sık değinmeye çalıştığımız MaviMelek'te, bu kez de en başa giderek, bu kavramın isim babası olarak kabul edilen bir yazara yer veriyoruz sayfalarımızda. Uzun yaşamı boyunca gündemden hiç düşmeyen, birçok yazara/sanatçıya/akıma esin kaynağı olan, dünya edebiyatında çığır açan William Seward Burroughs, hâlâ keşfedilmeyi bekleyen yönleriyle daha uzun yıllar boyunca gündemimizde yer alacağa benziyor.

"Dil, dünya dışından gelen bir virüstür" der Burroughs. Bütün kariyeri boyunca yayıncılarına ilginç zorluklar çıkardığı ve baştan sona kadar belli bir olay/olaylar örgüsünün izlendiği klasik, düz-zamansal yazı ya da anlatı kavramını sıklıkla reddettiği için, belki de onun kadar dilin sınırlarını zorlayan, yazınsal kalıpları alt üst eden başka da bir yazar yoktur. Kitaplarının birçoğunda popüler kültürün tüm alanlarından, filmlerden, çizgi romanlardan, karikatürlerden, Western'lerden ve bilimkurgu yapıtlarından düşünceler ödünç alarak güçlü bir karışımla (cut-up) kolajlar yarattı. Çoğunlukla birbirinden bağımsız akışkan metinlerle, kaygan bir zemin üzerinden keskin gözlem gücünün ve düş ürünü karakterlerinin saplantılı dünyasını dillendirdi.

Türkçe okurun ancak 90'lı yılların sonlarına doğru tanışabildiği, ama 60'lı ve 70'li yıllar boyunca rock müziğine, ilerleyen yıllarda punk'a ve heavy metal'e, Beat Kuşağının yazarlarına, yine 60'lı yıllarda "çiçek çocukları"na esin veren edebiyatın ayrık otlarının en sivrisi William Burroughs, 1914 yılında zengin bir ailenin oğlu olarak St. Louis Missouri'de doğdu. Hesap makinelerinin mucidi ve üretici olan dedesi sayesinde zengin ve itibarlı bir ailede büyüdü. Harvard'da edebiyat eğitimi gördü. Ardından Venedik'te bir yıl kadar tıp eğitimi görüp Avrupa'da birçok ülkeyi gezdi. II. Dünya Savaşı'nın patlak vermesiyle birlikte orduya katıldı, ancak eşcinsel eğilimleri yüzünden orduda barınamadı.
Zengin ve itibarlı köklerini, kurduğu alternatif hayatıyla reddeden Burroughs, eroinle başladığı uyuşturucu serüvenini, uyuşturucuların neredeyse her türlüsünü deneyerek sürdürdü. Önce biseksüel, sonraları ise açık bir eşcinsel olarak cinsel tercihini ortaya koydu. 1940'lı yılların ortalarında Beat Kuşağının diğer yazarlarıyla tanışan Burroughs, Allen Ginsberg ve Jack Kerouac'la arkadaş oldu. Ancak uyuşturucu bağımlılığı yüzünden Amerikan mahkemeleriyle sürekli başı dertte olan Burroughs, bir türlü yerleşik bir hayata geçemedi ve bu yüzden Ginsberg ve Kerouac'la bolca mektuplaşarak yazarlık adımlarını sıklaştırdı. Ginsberg, bu mektuplaşmaları sırasında onu yazarlığı konusunda durmadan yüreklendirdi, bir yazar olarak yeteneğini ortaya koyması için elinden geleni yaparak yayıncıların kapılarını aşındırdı.
Kanunlarla sürekli başı dertte olan Burroughs'un geçici duraklarından biri de Meksika'dır. Bu dönemde evlendiği karısı Joan Vollmer'le bir "Giyom Tell" oyunu sırasında hayatının en büyük hatasını yaptı ve karısını başından vurdu. Üzerinde derin izler bırakan bu olaydan sonra bir süre Güney Amerika'yı dolaştı ve burada da birçok uyuşturucuyu denedi. Bu esnada Beat Kuşağının diğer yazarlarıyla mektuplaşmaları devam etti; kitapları için de notlar biriktirdi. Ardından da, 1950'li yıllarda Fas-Tanca'ya gitti. Eşcinseller, oğlanlar, kanun kaçakları, sokak satıcıları, torbacılar, üçkâğıtçı turist rehberleri, fahişeler, uyuşturucu bağımlıları, uçuk sanatçılar ve her türlü aykırılığı yaşamak isteyenler için adeta bir cennet mekân olan Tanca'da bulunduğu sürede Çıplak Şölen'de ve Arabölge'de kullanacağı metinlerin belkemiğini oluşturdu.

Çoğu eleştirmen, eserlerindeki dizginsiz argo dili, pornografiye varan cinsellik ve uyuşturucu kullanımına ilişkin deneyimlerini ve gözlemlerini aktardığı için Burroughs'u uyuşturucu kullanımını teşvikle suçlamış ve ahlaksızlığı yücelttiğini ileri sürmüşse de, onun sanatsal yeterliliğini takdir eden pek çok ünlü yazar ismi de sıralanabilir.
Norman Mailer'e göre Burroughs, "dehanın hükmettiği tek Amerikalı yazar"dır. James Graham Ballard'a göre ise, "II. Dünya Savaşı sonrasındaki en önemli yazar" olan Burroughs hakkındaki görüşü sorulduğunda Samuel Beckett da "Evet, o bir yazar" demiştir.

Tanca'da bulunduğu sırada, kendi tanımıyla kendisini bir tür "ara bölge"de hisseden Burroughs, Arabölge kitabında yer alan "Ceza Kolonisi" alegorisiyle de bunu somutlar. Bir yolunu bulabilseler herkesin bir yandan da kaçmak isteyebileceği bu kolonide, Burroughs'a göre insanları bir arada tutan tek ve en önemli neden, iç işleyişteki sınırsız özgürlükçü ortam ve her türlü yasal müdahaleden muafiyet.

Bugüne kadar Altıkırkbeş Yayınları tarafından Çıplak Şölen, İçerdeki Kedi, Top ve Şans Hayaleti ile İletişim Yayınları tarafından yayınlanan Canki isimli kitaplarından sonra, büyük bir kısmı yazarın 1984 yılında bir kütüphane koleksiyonunda keşfedilen elyazmalarından derlenen ve Tanca'daki deneyim ve gözlemlerinden oluşan Arabölge de Ayrıntı Yayınları'nın Yeraltı Edebiyatı serisinden Türkçedeki Burroughs külliyatına katıldı. "Öyküler", "Lee'nin Günlükleri" ve "Kelime" olarak üç ana bölüme ayrılan Arabölge, Burroughs'un erken dönemdeki, kurgulu olan yazın biçimine örnek teşkil eden önemli bir kitaptır.

Yazıldıkları 1953-58 yılları sırasında bir kısmı geçici bir şekilde basılan bir kısmı ise daha büyük yapıtlarının içinde ya da pek kolay ulaşılamayan ve daha düzensiz yayınlanan farklı derlemelerde fragmanlar biçiminde yer alan bu metinler, Burroughs'un Çıplak Şölen'e başladığı dönemin de ürünleridir.

 William Seward Burroughs | Ara BölgeArabölge'yi oluşturan kitabında, daha çok fragman şeklinde okunabilecek art arda sıralanmış onlarca olay örgüsüne yoğunlaşan Burroughs, sokağa ilişkin keskin gözlem gücü ve toplum dışına itilmiş "kaybeden" karakterleriyle yeraltı edebiyatının uçlarında gezinir. Sıkça gözlemlerine, yorumlarına ve maceralarına yer verdiği Lee karakteriyle kendisini de dahil ettiği bu kitabında Burroughs, cinsellik konusundaki gözüpekliğiyle Marquis de Sade'ı, uyuşturucu bağımlılığını ortaya dökmesiyle Thomas de Quincey'i aratmaz; yazınsal deneysellik açısından ise James Joyce ile derin bağlar kurar. Bu nedenle yazar, "20. yüzyıl uyuşturucu kültürünün Poe'su ve Baudelaire"i olarak da nitelenir.

20. yüzyılın en avangard yazarlarından biri olan Burroughs, Arabölge kitabıyla da bu yargıyı taçlandırır.
Kuşkusuz Burroughs'un Arabölge'si ve avangardizmiyle ilgili olarak söylenecek daha onlarca şey bulunabilir; ancak bir editör'den yazısı sınırları içinde yaşamından ve adı geçen eserinden kısaca bahsetmeye çalıştığımız yazarın, 20. yüzyıl dünya edebiyatı, sanatı ve müziğine tartışmasız etkisi, onun büyüklüğü açısından şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortadadır. Türkçede yayınlanan en son eseri olması itibariyle Arabölge, Burroughs'un uyuşturucular ve sokak kültürüyle örülü karanlık dünyasını hâlâ keşfedememiş olanlar ile gözden kaçıranların mutlaka kitaplıklarında bulunması gereken bir kitap. Tabii raftaki boşlukları doldurmak ve misafirlere hava atmak için değil de okumak için…

18. sayımızda da kendinize dair bir şeyler bulmanız dileğiyle… İyi okumalar.

08/01/2008

hasan@mavimelek.com

Başa dön

Editör'den

Editör'den - "İşkencecilerinizi Seviniz; Zira Başka Şansınız Yok (mu)!"

Editör'den - "Yazmak Üzerine Pencere"

Editör'den - "Ölümünün 44. yılında Aldous Huxley…"

Editör'den - "Kendi Dininin Peygamberi ve Müridi"

Editör'den - "Hâlâ Tepebaşı'nı Özlüyoruz"

Editör'den - "Hastalıklı Yaratıcılık ya da Chuck Palahniuk"

Editör'den - "Geç Gelen Mutluluk: Bir Yazarın Türkiye Macerası (Nick Hornby)"

Editör'den - "Bir Put Kırıcının Olgunluk Çağı / Irvine Welsh"

Editör'den - "Sisteme Direnen Şair"

Editör'den - "SimSiyah Kitaplar Her Cebe Sığıyor"

Akın Olgun / Avrupa Ajansı (Röportaj) - "Mavi Melek Sınırları Aşıyor..."

Editör'den - "Milliyetçilik ve Dil"

Editör'den - "Gündemin İçinden"

Editör'den - "Biz Edebiyat Yapıyoruz, Ya Siz? III"

Editör'den - "Biz Edebiyat Yapıyoruz, Ya Siz? II"

Editör'den - "Biz Edebiyat Yapıyoruz, Ya Siz?"

Editör'den - "Cümle Kapısı Edebiyat"

MaviMelek | Retorikler | Öyküler | Şiirler | Derlemeler | Gökçeyazın | Denemeler | Hezeyanlar    ©2007 MaviMelek            website metrics